1
Petron., Sat. 118: Ecce belli ciuilis opus quisquis attigerit, nisi plenus litteris, sub onere labetur. Non enim res gestae uersibus comprehendendae sunt, quod longe melius historici faciunt, sed per ambages deorumque ministeria et fabulosum sententiarum tormentum praecipitandus est liber spiritus, ut potius furentis animi uaticinatio appareat quam religiosae orationis sub testibus fides. Quint., Inst. Or. X, I, 90: Lucanus ardens et concitatus et sententiis clarissimus, sed, ut dicam quod sentio, magis oratoribus quam poetis imitandus. Serv., Aen., I, 382. Lucanus ideo in numero poetarum esse non meruit, quia uidetur historiam composuisse, non poema. Atisbos de la negación, púdicamente paliados en sus formulaciones o por sus contextos, en las opiniones de P. Lejay, C. Marchesi, R. Pichon y F. Plessis que se examinarán luego.
2
Brisset, Les idées politiques de Lucain, París, 1964.
3
Morford, The Poet Lucan, Oxford, 1969.
4
Castresana, Historia y política en la «Farsalia» de Marco Anneo Lucano, Madrid, 1956, p. 229.
5
Brisset, o. c., 164 nota 2. En el lugar correspondiente de su bibliografía (p. 232) la autora que no le ha sido posible manejar la obra de Castresana.
6
Castresana, o. c., 149. El destacado es mío.
7
Brisset, o. c., 126. La autora ha sido consecuente con su autorrecomendación y efectivamente ha insistido (p. 159, nota 4): D'autre part, ce n'est pas, à vrai dir, Pompée lui-même qui est défendu dans la «Pharsale», mais bien plutôt, à travers lui, le parti pompéien, VÉRITABLE OBJET DE LA SYMPATHIE DU POÈTE (destacado por mí).
8
Brisset, o. c., 164 nota 2. En el lugar correspondiente de su bibliografía (p. 232) la autora que no le ha sido posible manejar la obra de Castresana.
9
Nutting, The Hero of the «Pharsalia», en Ann. Journ. Philol., LIII 1932, pp. 41-52.
10
Castresana, Historia y política en la «Farsalia» de Marco Anneo Lucano, Madrid, 1956, p. 229.