Selecciona una palabra y presiona la tecla d para obtener su definición.
Indice


Abajo

El obispo Guisliberto y los Usajes de Barcelona

Fidel Fita Colomé





Tres obispos, tres vizcondes y tres jueces tuvieron representación en las Cortes de Cataluña, reunidas por los príncipes Don Ramón Berenguer I y Doña Almodis con el objeto de establecer los Usajes, código integrante del Fuero Juzgo. Entre los vizcondes y los jueces nombrados por el usaje 41 corre una lista de dieziseis próceres que empieza por el conde Ermengol de Urgel († 10 Febrero-24 Marzo, 1065), y no se opone, antes bien se ajusta exactamente á la constitución de paz y tregua2, fechada en 1064 y autorizada en el seno de aquellas Cortes por los tres obispos.   —229→   Eran estos Berenguer de Barcelona (1063-1068), Guillermo de Vich (1046-1075) y Berenguer de Gerona (1050-1093).

El usaje 133 dimanó de esta constitución de paz y tregua. Lo copió de cuatro códices3, que por su antigüedad y corrección descubren la impericia ó la indolencia de otros, que suprimiendo primero los nombres y después las sillas de los prelados, dieron margen al anacronismo enorme de hacer vivir en 1163 á los príncipes que promulgaron y sancionaron el código4. En mi reciente viaje á Cataluña he compulsado otros seis códices de los Usajes, al intento de apurar mejor esta cuestión importante. Los tres primeros (números 5-7) existen en el archivo general de la Corona de Aragón y proceden del monasterio de Ripoll; los tres restantes (números 8-10) se encuentran atesorados en el archivo municipal de Barcelona.

  • 1) Biblioteca Nacional. Ff, 134, fol. 28 v., 29 r. Promedio del siglo XIII.
  • 2) Biblioteca Escurialense. Ç, ij, 16, fol. 72 r. Primera mitad del siglo XIV.
  • 3) Idem, id., Z. j. 4, fol. 21 v. Promedio del siglo XIV.
  • 4) Idem, id., Z. j. 3, fol. 41 r. Primera mitad del siglo XV.
  • 5) Biblioteca de Ripoll, cód. 38, fol. 10 r. Siglo XIV5.
  • 6) Idem, id., cód. 32, fol. 17 v. Fin del siglo XIV.
  • 7) Idem, id., cód. 82, fol. 34 r. Primera mitad del siglo XV.
  • 8) Archivo municipal de Barcelona, Libre de privilegis, folio 10 v. Primera mitad del siglo XIV.
  • 9) Idem, id., Libre vert, fol. 47 r. Segunda mitad del siglo XIV.
  • 10) Idem, id., Libre den Ferrer, fol. 38 v. Primera mitad del siglo XV.

Texto del códice 1 con las variantes de los demás:

«De treuga et in quo emendetur si frangitur6.

  —230→  

Denique7 sepedicti8 principis9, apud barchinonam comorantes, in ecclesia sancte crucis et sancte martiris eulalie10 una cum consilio et auxilio episcoporum suorum, videlicet11 B[erengarii] barch[inonensis]12 et Guil[ie]lm[i]13 ausonensis14, et B[erengarii] Gerundensis15, necnon et abbatum et diversi ordinis clericorum religiosorum16, assentione17 et acclamatione illorum18 terre magnatum, ceterorumque christianorum deum timentium, confirmaverunt pacem et treuguam19 domini, et statuerunt tenere20 in eorum21 patria omni tempore22; et si in23 ullo modo fracta fuerit, redirigere24 et emendare25, ita26 quemadmodum27 habebatur28 in29 illo30 tempore in unaquaque sede et31 in unoquoque episcopatu illorum terre.»



  —231→  

El tiempo en que fueron obispos de Vich (1046-1075) y de Gerona (1050-1093) los citados por este usaje y por la constitución de paz y tregua, no sirve para dirimir la cuestión cronológica, todavía pendiente.

El pontificado de Berenguer, obispo de Barcelona, trae la luz apetecida.

¿Cuándo murió su antecesor Guisliberto? Flórez propende á creer que en 106232; pero las escrituras que alega dejan flotar la opinión entre el 29 de Junio de 1059 y el 23 de Junio de 1064, quedando á duras penas seguro lugar33 para colocar en este último año el principio del episcopado de Berenguer y la fecha consiguiente, que andamos buscando, de los Usajes. Villanueva no entró en esta cuestión34, ni otro autor moderno, que yo sepa. Preciso me ha sido acudir á las fuentes.

Salen estas de los tomos I, II y IV del Cartulario y los rollos de Escrituras originales del siglo XI, que por no estar catalogadas, ni rotuladas, he debido recorrer y examinar, una por una, en el archivo de la catedral de Barcelona. Las del Cartulario, si bien trazadas á principio del siglo XIII, no siempre son fieles en la transcripción de los números, resultando en estos alguna vez contradicción, que desvanecen afortunadamente las escrituras originales, conforme se verá en la del año 1062, que precede al testamento de Guisliberto, que así se llamaba y firmaba de su puño y letra este obispo; y así le nombran otras escrituras originales, que cita y vió el P. Villanueva, ilustrando la biografía de tan insigne prelado. Murió en 5 de Diciembre de 1062. Del obispo Berenguer, que le sucedió, dos escrituras originales he copiado, fechadas respectivamente en 29 y 30 de Mayo de 1063.

  —232→  
1

24 Septiembre, 1061. Cartulario, tomo II, núm. 340, fol. 114 v.


Carta de romaned et de provincialibus, de terris et vineis quas canonica dedit G[uilelmo belliti].

In nomine domini. Ego [G(uislibertus)] gratia dei barchinonensis sedis episcopus et omnis congregatio channonicorum eiusdem sedis michi subditorum, pariter in unum donatores sumus tibi guilelmo belliti clerico nostre sedis chanonico [et filio tuo remundo]. Manifestum est enim quod damus vobis terras el vineas cultas vel incultas juris nostre canonice, qui advenerunt nostre chanonice per donationem gratuitam quam vos exinde fecistis deo et chanonice nostre vel aliis quibuslibet modis. Sunt autem hec omnia in territorio barchinone in loco vocitato romaned et in alio loco qui vocatur provincialis. Sunt quidem in territorio supradicto de romaned modiate tres vinearum et dimidia, et in prenominato loco provincialis sunt modiate .XI. inter terras et vineas; et in duobus aliis locis, quorum unus vocatur ad aurum inventum35 et alter vocatur sancti Petri, sunt modiate .Ve. terre culte. Habent autem terminum predicta omnia a parte orientis in rivo bisocii36 descendendo ad ipsa mare; a meridie in ipso mari ascendendo usque ad ipsam celatam, ab occidentali vero parte in predicta celada usque ad cacumina illius montis qui nominatur ulmatels; a parte autem circii in predicto ulmatels descen[den]do usque ad ipsum collum de fenestrellis et usque ad ipsam ripam iamdicti bisocii. Quantum iutra prenominatos quatuor terminos habemus, propter predictam nostram donationem duam deo et nostre channonice fecistis, vobis ad integrum damus cum ingressibus pariter et egressibus suis, atque de jure nostre chanonice sive nostro in vestrum dominium et potestatem ad integrum tradimus, tali videlicet modo atque tenore ut teneas tu,   —233→   o guilielme, prenominata omnia et habeas atque possideas quamdiu vixeris, et dones postre chanonice decimum ex omnibus prenominatis; post obitum vero tuum revertantur hec omnia in jus atque dominium nostre channonice solide atque delibere absque ullius contrarietatis obstaculo cum omni illorum melioratione. Post obitum vero tuum similiter teneat hec omnia supranominata prescriptus filius tuus remundus, et habeat et teneat atque possideat quamdiu vixerit, et donet postre channonice decimam partem ex omnibus prenominatis; atque post obitum eius37 revertantur ad nostram channonicam cum omni illorum melioratione. Si vero nos donatores aut cuiuslibet sexus vel ordinis homo donationem hanc disrumpere aut infringere temptaverimus sive temptaverit, nil prosit; set componamus aut componat tibi et filio tuo predicta omnia in duplum cum omni sua illorum melioratione; atque postmodum hoc maneat firmum sicut superius est comprehensum.

Quod factum est .VIII. kalendas octobris, Anno .II. regni38 philippi regis.

Sig+num mironis presbiteri, qui hoc scripsit die et anno quod supra.




2

27 Julio 1062. Pleito señorial visto y acordado por los obispos de Vich y de Barcelona en el palacio de este último, en presencia de tres jueces, dos abades, magnates eclesiásticos y nobles é innumerable pueblo. Entre los jueces se nombra el primero Guillén March; distinción que asimismo le había de dar el usaje 4. -Pergamino original; base 19, altura 60 cm. Lleva al dorso la signatura: Carta raimundi seniofredi, diffinicionis quam fecit fratri suo. Cartulario, tomo I, núm. 308, fol. 122v., 123r. Añade el encabezamiento: Judicium inter bn. et R. guifre fratres super hereditates illorum patrimonii


Pactum securitatis, definitionis atque evacuationis gratanter harchinone in episcopali domo peractum inter remundum senfredi et guifredum clericum eius fratrem.

  —234→  

In predicta vero urbe et loco, coram positis episcopis Domne Guilelmo ausonensi et domno Gislaberto barchinonensi, predictorum fratrum senioribus atque huius placiti fidissimis districtoribus, judicibus autem Guilelmo marchi et Bremundo guifredi atque isarno, magnatibus vero tam ecclesiastici hordinis quam aetiam laicalis, Andrea39 atque Berengario40, utroque abbate, necnon vero Berengario archidiachono et Guilelmo guifredi, sive aetiam vivano preposito et Poncio sacriscrinio atque dalmatio aliisque quamplurimis clericis, laicis autem Mirone riculfi et remundo castrivetuli el Bernardo guifredi, seu aetiam ex utraque parte innumerabili laicorum multitudine, predictus guifredus querimoniam intulit de fratre suo remundo prefato, his verbis.

Ecce beatissimi domini et amici querelam longeuuam ante vestram facio presenciam de fratre meo remundo, qui tollit michi meum alodium, quod fuit patris mei et matris meę, nescio quo pacto aut auctoritate, et injusta sibi violenter retinet, quamvis eius frater sim, a die obitus mei patris el matris usque ad presens.

Remundus iamdictus ad hęc: quia, inquid, alodium quod frater meus a me tam audacter exigit iuris mei esuet esse debet, donatione scilicet mei patris et matris, sicuti in eorum testamentis ultimis et in conditionibus judiciorum exinde fideliter editis, et in scriptura meliorationis, quam michi mater mea promta voluntate fecit et tradidit, continetur.

Prefati vero presules et judices judicaverunt ut omnes scripturę certitudinis huius rei primum placito paterentur quatenus hęc dificilis contencio posset ab ipsis dilucidius et certius determinari. Quod et factum est. Retectis atque patefactis postmodum huius noticię scriptis, quibus non valuit iamdictus remundus legaliter optinere quę sibi a suo obiciebantur fratre, tandem hunc assensum prefati pontifices et judices utrique dederunt parti, non tantum judicando quam aetiam consulendo ut predictus remundus retineret sibi duas partes de omnibus alodiis, quę olim sibi   —235→   pater suus et mater sua die obitus sui dimiserant41 ullomodo ab ipsis profligatis atque adquisitis, et terciam partem omnium horum taliter atribueret suo fratri Guifredo ad proprium qualiter in arbitrio eius semper consisteret quicquid exinde agere voluisset. Quod utrique42 complacuit fratri.

Quapropter, Ego remundus predictus trado atque consigno, seu netiam omnino deffinio omnem terciam partem iamdicti alodii quod michi ullomodo accidit donacione vendicione atque dimissione tam patris mei quam aetiam et matris meę, tibi fratri meo guifredo ad proprium ut ab hodierno die et deincebs libera facultas sit tibi exinde facere quicquid volueris ad tuam voluntatum, excepta domo que est in malagnannico43, quę fuit mei patris et matris, in qua nunc sto, et ecclesia quę ibi est cum rebus omnihus quę pertinent vea pertinere debent predictę ecclesię, et mansione et alodio quod fuit Arnalli sinfredi, quod est in parroechia sancti felicis arraone44 et in parrocchia sancti viucencii de iuncariis.

Item ergo remundus prescriptus dono atque trado tibi, guifredo predicto omnem partem quam habeo in domo quę est barchinone, in qua tu stas, et in orto el in cunctis quę pertinent predictae domui, ut libere absque mea inquietudine et repeticione, seu alicuius hominis teneas hoc totum et possideas ad tuam voluntatem dum vivus fueris. Post mortem autem tuam hęc mea porcio proprie revertatur ad me si superfuero; sin autem, sit meis infantibus.

Hoc preterea adicio ego, prescriptus remundus, tibi fratri meo guifredo prefato, iudicio scilicet iamdictorum presulum sive iudicum, textu huius scripturę, atque similiter ad proprium trado, sicut ea quae superius scripta sunt tradidi, ut quicquid ex alodiis   —236→   prefatis, quae michi acciderunt ullomodo voce parentum meorum iamdictorum, vendidi, dedi, oppignoravi seu aliquo modo impedivi, illud ergo computem ad duas meas partes atque retineam et tantum quantum tertia pars omnium horum iusta fuerit extimata, tibi sine malo ingenio emendem in locis tibi congruentibus. Si ego predictus remundus contra hoc pactum definicionis atque evacuacionis quocumque tempore venero, sive aliquis homo cuiusquam hordinis sexus atque aetatis venerit, nullomodo valeam vel valeat adquirere quod male requisiero sive requisierit, set45 composita ad integrum duplacione huius rei tibi46 ab his qui hoc malo agere temptaverint, cum omni melioratione quę inibi fuerit facta, perhenniter in postmodum hęc scriptura definitionis atque evacuacionis indissolubilem optineat firmitatem.

Ad ultimum autem complacuit his predictis fratribus atque iuvicem convenerunt sibi ut si, deo dante, aut uterque47 aut aliquis horum quocumque tempore potuerit aliquid adquirere ex alodiis quę fuerunt patris illorum et matris, quae modo non habent, et ibi necesse fuerit ullam peccuniam vel aliquid lucrum illis dare, remundus iamdictus del duas partes iamdictae pecunię vel lucri in hęc, et habeat duas partes ex his ad proprium; et gifredus frater eius det terciara partem eodem modo et habeat48 terciam partem similiter ad proprium. Et hoc sit factum ex utraque parte sine malo ingenio.

Actum est hoc VI kalendas Augusti, Anno regni regis philippi .ij.

Sig+num Remundus seniofredi, qui hoc pactum definitionis atque evacuationis feci firmari et testes firmare rogavi.

SímboloGuislibertus gracia dei episcopus. -Wileelmus49 gracia dei episcopus ausonensis ecclesie Símbolo50.

SigSímbolonum Adalbertus eldemari.

  —237→  

SigSímbolonum remundi bonifilii:

REAMBALLUS sig+num.

SigSímbolonum eriballi.

SigSímbolonum Poncii subdiachoni, qui hoc scripsit, cum litteris subterius in quinquagesimo versu superpositis, die et anno quod supra.

Entre otros puntos de procedimiento jurídico, usado en aquella época, merece singular observación en este instrumento la aplicación del usaje 23: «Necnon et milites, unisquisque placitet cum suo seniore, cuius solidus sit, vel de quo habuit maius beneficium, infra curtis suo ianuam.» Los obispos de Vich y de Barcelona eran señores feudales de Ramón Seniofredo; pero el de Barcelona lo era por mayor beneficio; por donde me explico que el pleito se librase dentro de su palacio (in episcopali domo).

El instrumento siguiente se relaciona con los usajes 5, 6 y 64.




3

29 Mayo, 1063. El obispo Berenguer se indemniza pecuniariamente de las heridas infligidas á uno de sus caballeros. -Original (0,15 X 0,19)


Pateat hominibus cunctis tam presentibus quam futuris placitum quod accidit inter berengarium episcopum et bonucium vivanum de uno milite nomine remundo gerouardi, quem homines supradicti bonucii vulneraverunt atque flagellaverumt. Proinde intervenientibus inter illos bonis hominibus consiliaverunt ut bonucius vivani dedisset predictis querellantibus XXti. VIIIº. mancusos auri puri monete barchinone, sicuti et fecit.

Ideo ergo in dei cunctipotentis nomine ego berengarius barchinonensis episcopus atque querellans remundum51 geronardi predictus pacificamus tibi predicto bonucio vivani necnon et illis hominibus qui me vulneraverunt et flagellaverunt, et definimus predictis vulneris placitum atque flagellationis, ut ab hodierno   —238→   die et deincebs, nec nos predicti, nec ullus homo vivens hoc inquietare presumamus aut presumat. Quod si fecerimus aut fecerit, nil valeat, set componamus aut componat vobis libras .X. auri puri. Et insuper hoc maneat firmum omne per evum.

Quod est actum .IIII. kalendas iunii in tercio anno regni philippi.

BERENGARIUS EPS52.

SigSímbolonum Remundus. Nos qui hanc securitatem facimus et firmamus, firmarique rogamus.

SigSímbolonum bernardus guifredi. -SigSímbolonum bernardus remundi.

SigSímbolonum Dalmacius sacer. -SigSímbolonum poncii sacriscustos.

Símbolo berengarii archilevite. SigSímbolonum mironis foget.

SigSímbolonum Poncii subdiachoni qui hoc scripsit die el anno quo supra.




4

30 mayo, 1063. Avenencia que hico el obispo Berenguer y su arcediano con los hijos del maestrescuela difunto. -Original (0,22 X 0,29)


Hoc est definitionis atque evacuationis scriptum quod factum est inter Berengarium sedis sancte crucis archidiaconum et guilelmum atque bernardum ramundi capiti scole filios.

Pateat cunctis tam presentibus quam futuris quod remundus iohannis quondam, predictorum fratrum guillelmi et bernardi pater, plantavit vineas in territorio barchinone in locum munterols vocatum in terra sanctorum insti et pastoris, quorum ecclesia est infra barchinone moenia; unde accepit precarię scriptum in quo continebatur per unum quemque annum dare fideliter predicte ecclesie omnium frugum predictarum vinearum tascam el decimam, alias vero partes sibi et posteris suis retinere. Affrontat namque predicta terra cum ipsa vinea, que ibi est fundata: a parte orientis in vineas ugonis el olibani mironis quondam; a meridie in via antigua; de occiduo in via et in alodio ruben hebrei;   —239→   de circio in vineas gerberti bonucii et mironis cherucii quondam. Ideoque utrisque partibus din conquerentibus, facta fui inter eos magne dissensionis contencio. Set intercurrentibus bonis hominibus, inventum est ut iam dicta ecclesia habuisset omnem ipsarum vinearum medietatem; aliam vero medietatem prefati guilelmus et bernardus atque posteritas illorum semper secure et libere sibi retinuissent. Quod et factum est.

Quapropter, in dei nomine nos berengarius sancte ecclesie barchinonensis episcopus et berengarius eiusdem sedis archidiachonus facimus vobis guilielmo et bernardo prefatis hoc difinitionis atque evacuationis pactum una cum assensu et consilio prefate sedis canonicorum ut ab hodierno die, et deincebs, prefatam vinearum et terre medietatem vos et posteritas vestra absque ulla repeticione et inquietudine nostri aut nostrorum successorum secare et libere habeatis cum ingressibus et egressibus et eius affrontacionibus et eius pertinenciis omnibus, excepta decima ipsarum vinearum, eo tenore ut si voluntas aut necessitas fuerit vobis aut vestre posteritati vindere aut inalienare iamdictas vineas, non sit vobis licitum nisi nobis aut nostris successoribus. Si autem post ammonitionem .XXX. dierum iuste ad pretium bonorum hominum nos noluerimus emere iamdictam terram et vineas, tunc sit vobis aut vestre posteritati licentia vindere cuicunque volueritis. Et non sit vobis licitum aut vestre posteritati alium ibi seniorem facere. Quod si nos donatores atque evacuatores aut successores nostri aliqui hoc rumpere voluerimus aut voluerint, nil valeat, set componamus aut componant vobis aut posteritati vestre in vinculum predicta omnia in duplum cum sua immelioracione; et insuper hoc maneat firmum omne per evum.

Actum est hoc .III. kalendas iunii, Anno .III. regni regis philippi.

BERENGARIUS EPS.53 Símbolo Bernardus subdiaconus.

Símbolo BERENGARII ARCHILEVITE.

SigSímbolonum poncii sacris custus. -SigSímbolonum Guifredi levite.-   —240→   SigSímbolonum Stehpanus levite. -SigSímbolonum dalmacius sacer. -SigSímbolonum mironis sacerdotis.

SigSímbolonum guielmus subdiaconus.

SigSímbolonum Poncii subdiachoni, qui hoc scripsit cum litteris supra positis in linea .XVIIII. et in XX.I. die et anno quo supra.

El judío Rubén, que comparece en esta escritura, se menciona en la del 13 de Noviembre de 106954, que el obispo Umberto, sucesor de Berenguer, otorgó no antes sino después de la promulgación de los Usajes.

La presente del 30 de Mayo de 1063 y la del 24 de Septiembre de 1061 nombran sin rebozo los hijos de clérigos, teniéndoles por hábiles á la sucesión legítima de la herencia. Guisliberto, que fué consagrado obispo de Barcelona en 21 de Septiembre de 1035, era ya canónigo en 5 de Febrero de 100555; y después de ser obispo, le vivían su mujer é hijos56, por él nombrados é instituidos herederos en su testamento. No se prueba, con todo, que le naciesen después que fué ordenado in sacris; y si se probase lo que da por averiguado el P. Aimerich, no causaría extrañeza, constando cuál era el viento reinante de la opinión en aquella edad de hierro. El usaje 63 de exorquiis nobilium, por cuya virtud se confiscaban los bienes raíces de los nobles que fallecían estériles, alguna razón da de tan extraña disciplina. El alto clero solía reclutarse de la nobleza. El abuso, pues, procedía menos de la corrupción de costumbres que del derecho feudal entonces vigente. Halló fuerte correctivo en el cánon 4 del concilio romano, celebrado cabalmente á 20 de Abril de 1603 por Alejandro II con asistencia de más de cien obispos.



  —241→  
5

3 Junio 1063. Confirmación judicial del testamento (3 Diciembre 1062) y reconocimiento de la defunción (5 Diciembre 1062) del obispo Guisliberto. -Cartulario, tomo IV, núm. 239, fol. 84 r.-85 r.


T[estamentum] guilaberti episcopi, qui dimisit sedi barchinone ecclesiam sancti michaelis montis serrati et II ecclesias alias.

Conditiones sacramentorum, ad quarum exordinationem residebat iudex guisadus et sacerdotes sive levite subterius comprehensi, in presentia gaucefredi [c]urialis sacerdotis et guilielmi ramiri sacerdotis et reimundi levite et aliorum multorum, quorum nomina ex parte annotata sunt.

Testificati sunt testes reimundus presbiter et ermemirus sacerdos de minorisa57 quos ad testimonium protulerunt berengarius archidiachonus et dalmatius geriberti presbiter et poncius erine et Petri58 sacrista et remundus seniofredi et isouardus guadalli, manumissores guilaberti episcopi ad comprobandam ultimam voluntatem guisliberti episcopi per suum testamentum editam; qui iurejurando testificati sunt, ita dicentes: Juramus nos testes primo per deum patrem omnipotentem et per ihesum christum filium eius atque per sanctum spiritum, confitentes halle trinitatem unum et verum deum esse, per altare consecratum sancti clementis martiris quod est fundatum in ecclesia sancte Marie de ipso pino59, quod nos vidimus qualiter guislibertus episcopus iacebat in sua egritudine et ordinavit suam ultimam voluntatem per suum testamentum vel per suis verbis; et tunc precepit per suum testamentum, vel per suis verbis, suis elemosinariis iamdictis, quando mors illi advenisset, plenam potestatem habuissent ad distribuere omnem suum avere pro anima sua, sicut ille ipse iniuncxit.

  —242→  

In primis iussit ut fuissent solutos omnes suos debitos. Et item concessit ad calicem sancte crucis sancteque eulalie uncias .XL. auri puri, et ad tabula60 iam dicte sedis uncias .X. Et concessit ad canonicam sancte crucis suos ciphos meliores argenteos; et ad sanctum michaelem de barchinona ad crucem faciendam .L. mancussos; et concessit ad iam dictara canonicam ipsa sua conca simul cum ipso suo urceo, et ipsas suas calleras et padellas61, et cupos et tonnas, et omnia sua vascula, et mapas et tovalas62.

Iterum concessit ad domum sancti Michaelis de monte serrato ipsam ecclesiam de amenolellas el aliam ecclesiam sancti cornelii qui est in tollo betone63, sicut iam supradictum est, cum eorum terminis et adiacendis, cum ipsas ecclesias qui ibidem sunt cum decimis et primitiis et oblationibus et illorum alodiis, et cum omnes censos et exios, quod supradictis locis exeunt aut exire debent. Et supradictam ecclesiam de monte serrato, et ipsam ecclesiam de amenolellas, et aliam ecclesiam sancti cornelii qui est in collo betone, sicut iam supradictum est, cum illorum terminis ita concessit domino deo et canonice sancte crucis sancteque eulalie, ut canonici faciant cantare et illuminare supradictas ecclesias. Et supradictum alodium collis betoni concessit tenere ermengaudo iohannis64 suo nepoti tali ratione ut habeat eum per manum canonicorum sancte crucis sancteque Eulalie dum vivus fuisset et fideliter dedisset tascham ipsius alodii iamdicte canonice et predictis canonicis, et ipse iamdictus ermengaudus firmasset iamdictum alodium et omnino dimisisset in potestate prefate canonice et iamdictorum canonicorum; si autem noluisset firmare predictum alodium, hoc donum dimissionis nichil illi valeat neque habeat, sed solide fuisset et libere iamdicte canonice.   —243→   Post mortem vero iamdicti ermengaudi si, sicut suprascriptum est, predictus ermengaudus firmaverit et attenderit, remansissent suprascripta omnia ad iamdictam canonicam.

Et concessit ad sanctum cucuphatem caminis barchinona .V. uncias auri barchinone ad crucem faciendam; et concessit ad mironem gilaberti65 mulum suum meliorem, et ad fulconem guisadi uncias .II. auri, et ad guitardum vitalis .I., et ad isouardum guadaldi .L. numos auri moncte barchinonensis, et ad guilelmum ricardi mancusos .IIII. auri, et ad isarnum unam unciam auri, et ad redmundum mancusos .III., et ad fratrem suum .I., et ad ferrandum .IIII. numos, et ad Mariam apiarie deo votam numos .IIII., et ad bernardum guarini uncias .II., et ad fruia numos .II.

Et concessit ad remundum rivo rubei .L. numos auri monete barchinone, et concessit ad presbiteros per missas .C. mancusos auri. Et concessit ad canonicam sancte crucis ipsum alodium civitatis fracte66 quod tenet sicardis castri vetuli, et habebat eum miro guilaberti per manum predictorum canonicorum dum vivit. Et concessit ad sanctum cucuphatem cenobii octaviensis uncias .V. auri; et ad sanctum Petrum cenobii puellarum .V. uncias auri; et ad ermemirum eldemari unciam .I. auri, excepto debito quod illi debebat quod voluit ut illi fuisset redditum; et ad sanlam suum ministrum apiarie et ad uxorem eius .X. numos auri. Et concessit ad dalmatium geriberti suam pellitiam cum superpellitio et cotam; et concessit ad sedem sancte crucis suum botonem et suum anulum meliorem et camputam ut habuisset hoc successor suus, qui post mortem illius venturus esset, semper in servitio dei et ipsius sancte crucis, tali tenore el ordine ut semper habeat hoc supradictum in hac sancte crucis sancteque eulalie sede; et interdicto excomunicationis precepit ut non fuisset ausus extrahere extra hanc barchinone civitatem. Et concessit ad berengarium archidiaconum suum pellincnem verum, et ad remundum seniofredi suam capam veram; et concessit ad guifredum seniofredi clericum suam capam armeniam, et ad remundum seniofredi fratrem,   —244→   eius suas copas argenteas, et concessit ad poncium sacristam uncias .V. auri, et ad mironem goltredi unciam .I. auri, et ad mironem guilelmi aliam unciam, et ad albertum bergitanensis mancusos .III., et ad compagnum tudiscli suum superpellitium. Et concessit ad redmundum de ipsa granata parilium .I. bovis quod illum tenebat; et suum capellum cebellinum concessit ad successorem suum. Et concessit ad pontium sacristam suam pelliciam vulpinam ut faciat cantare pro anima sua .C. missas; et duo tapetia sua meliora concessit ad sanctam crucero et ad sanctam eulaliam. Et ad remundum seniofredi concessit superlectum suum meliorem et pelles suas lupi cervarii et bolzas meliores cum salma et estrai; alium superlectum ad sanctum cucuphatem camini barchinone. Inter Petrum monachum et sororem eius ermengardam monacham .IIII. mancusos: et ad isouardum guadaldi asinum .I. cum bolzis et salma. Supradicta omnia que concessit ad remundum seniofredi, ea conventione habebat ut faciat cantare pro anima sua .C. missas. Et concessit ad sanctam laurentium suum mulum que vocant zarafa67; et ad baronem tudiscli alium mulum, quem ipse habebat, eo tenore ut dedisset suis elemosinariis uncias .II., et si sua voluntas fuisset ex eis .II.; et ad remundum vitalis suum bambacium; et ad poncium olive suas tobias pelliceas; et ad albertum de ioncheres capam suam sancti onisii.

Item concessit ad filium suum mironem et ad filiam suam ermisindæm eius sororem castrum quod vocatur cabrera, atque illud quod vocitatur castelet curo illorum terminis atque curo eorum omnibus pertinenciis.

Iterum petiit suos seniores karissimos Domno Remundo comiti et domna almodis comitissa ut ita fuissent adiutores de cabrera et de castelet et de illo omni quod habent ad mironem filium et ad ermesindem eius sororem, sicut illis illi promiserant; et miro et sorores68 illius iussit ut fuissent in baiulia et patrocinio dei et illis, sicut erat illi fidutia in deum et in illis. Et concessit ad   —245→   sanctam crucem et sanctam eulaliam cunctos suos libros quos habebat; et obnixe rogavit dominam suam almodem comitissam ut restauraret suum librum iudicum sue ecclesie matris. Et nimium petiit dilectissimis domini et seniores per caritatem dei et per eam fidutiam quam semper in illos habuit ut illud omne suum avere quod illi debebant et adhuc debitores erant ita supradictis helemosinariis suis dedisset, ita ut possint exinde voluntatem eius facere sicut eis injuncxit ad servitium dei. Itemque obsecravit amantissimi seniores ut illud omne suum avere quod invenire potuissent in potestatem aliorum hominum aut per debitum aut per comendationem quod sis ex eius iure, ut cunctum requirant et faciant illud venire in prefatorum helemosinariorum suorum potestate, ut sicut eis precepit ita possint dare pro anima eius; aliud omne mobilium rerum quod ullomodo invenire potuissent, dedissent pro anima sua in quibuscunque rebus melius videant in servitio dei et sancte crucis sancteque Eulalie.

Postquam autem hec omnia ordinavit, memoriam integram atque mentem bonam habens, confirmavit suum testamentum manu propria nomen suum scribendo .III. nonas Decembris; et vixit postmodum usque nonas Decembris, qua etiam die obiit.

Actum est hoc .III. nonas Junii Anno .II[I]. Regni regis Philippi69.

Sigsímbolonum, remundus presbiter. Ermemiri sacerdotissímbolo. Qui hoc iure iurando testificati sunt secundum modum superius comprehensum per suprafixum iuramentum. -Sigsímbolonum guilelmus presbiter. Sigsímbolonum reimundi levite. Sigsímbolonum Reimundo levite. Sigsímbolonum Guilaberti levite. Sigsímbolonum Riculfi levite. Sigsímbolonum ermengaudi R.i clerici. Isti sunt huius rei auditores.

Guisadus judex.

Sigsímbolonum Poncii subdiaconi, qui hoc scripsit cum omnibus suprapositis, quibusdam extinctis, die et anno + quo supra.

El códice del Fuero Juzgo (liber Judicum) de su propiedad, que el obispo Guisliberto encomendó á la condesa Almodis que restaurase para que se guardase y sirviese en la biblioteca de la   —246→   catedral, es certero indicio de la verdad, ajena de toda lisonja, que los Usajes observan llamando repelidas veces á tan distinguida Princesa sapientísima y prudentísima; dictados que su antiguo epitafio confirma70 sobre el día 15 de Noviembre:


«Felix Almodis, que splenduit orbis in hodis;
Hac moriendo die, transivit ad atria vite.»



El cartulario de San Cucufate del Vallés consigna igualmente71 en 5 de Diciembre la muerte de Guisliberto. Equivocaron el año Tarafa y Diago que señalan el 106772; y el día, mes y año Carbonell73, que imaginó el 26 de Agosto de 1042.

La fuente de la equivocación en que incurrió Tarafa, y después de él Diago, brotó de la escritura, núm. 240, en el tomo IV del Cartulario. Es el reconocimiento que hizo Ermengol, hijo de Juan, con arreglo á la segunda cláusula testamentaria de Guisliberto. Está fechado á 3 de Enero del año VII del rey Felipe (1067), pero á buena cuenta debe ser IIII (1064), porque declara que quiere aprovecharse de todas las ventajas de dicha cláusula y supone que no ha perdido ninguna. Una vez más advierto con cuánta precaución han de tomarse las copias, aunque sean tan antiguas y autorizadas como las del Cartulario; para cuya edición próxima, ya anunciada74, no dejarán de tenerlo en cuenta el Excmo. é Ilmo. Sr. D. Jaime Catalá y Albosa, actual obispo de Barcelona, y su ilustrado Cabildo.







Madrid 13 de Febrero de 1891.



 
Indice